Etyka i etykieta w organizacji
Na styl zarządzania oraz wartości, którymi kieruje się firma, a zwłaszcza przedsiębiorstwo społeczne, istotny wpływ mają kryteria moralne jej pracowników. Zasady postępowania wynikające z określonego rodzaju moralności nierozerwalnie wiążą się z typem zarządzania w organizacji. Doświadczenie uczy, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Dobre rozwiązania z zakresu zarządzania mogą zatem zapobiec pojawianiu się sytuacji etycznie skomplikowanych.
Postępowanie etyczne w biznesie ma swoje obiektywne reguły. Są to wprawdzie, jak się wydaje, prawdy oczywiste, ale czy dla wszystkich? Po pierwsze zatem najważniejszy jest człowiek. Jeżeli etyka nie będzie pochodną świadomych wyborów moralnych pracowników firmy, to nie zastąpią jej żadne procedury organizacyjne.
Etyka, jak każda idea, ma swoje konsekwencje w działaniu. Nikt nikogo nie zmusi do uczciwego postępowania, jeśli pracownik sam nie będzie do tego przekonany. Wchodząc w biznes, nie da się uniknąć zderzenia z realiami (ile chcę i mogę osiągnąć) w powiązaniu z twardymi regułami konkurencji. Bardzo ważne zatem jest wcześniejsze ustawienie priorytetów w tym zakresie.
Na samym początku prowadzenia własnego przedsiębiorstwa dobrze jest zadać poniższe pytania i po zastanowieniu konkretne odpowiedzi: jakie chciałbym osiągnąć cele zawodowe? jak mogę pogodzić je z życiem osobistym? Od razu trzeba wyznaczyć sobie górny limit czasu na pracę w firmie oraz rozstrzygnąć kwestię weekendów: czy będę do dyspozycji w firmie, czy jest to czas dla rodziny? Następnie warto zastanowić się: jakich rzeczy nie chciałbym robić? Jakie wartości są dla mnie ważne? Lepiej od razu ustalić, gdzie w mojej hierarchii wartości znalazły się pieniądze, samochód i inne dobra konsumpcyjne? Ta prosta analiza ujawni, czego naprawdę chcesz, co cenisz i co jesteś gotów zrobić i poświęcić.
W biznesie nigdy nie jest się jednostką autonomiczną. Będziesz członkiem jakiegoś zespołu, a nawet – jako lider organizacji – zostaniesz otoczony tysiącami różnych relacji i zależności. Jeżeli chcesz być sobą, musisz nauczyć się być odpornym na presję otoczenia. Etyka wymaga przeciwstawienia się presji otoczenia, zespołu czy presji środowiska, w którym normą stały się np. praktyki korupcyjne.
Życie pokazuje, iż firma jest jak ryba: psuje się od głowy. Zarząd stosujący praktyki korupcyjne daje tym samym pracownikom przykład, jak postępować. W sytuacji, gdy firma działa w trudnej branży wymagającej np. kontaktów z decydentami szczebla państwowego lub lokalnego, to trzeba ustalić, na co się godzimy, a na co nie.
Etycznemu postępowaniu sprzyja odpowiedni styl bycia, czyli etykieta na co dzień. Trzymanie wysokiego poziomu kulturalnego w relacjach międzyludzkich pomaga być etycznym. Na przykład zwykłe codzienne uprzejmości, elegancki ubiór, porządek, tworzą razem dobrą atmosferę. Dotyczy to zwłaszcza relacji damsko-męskich, dodatkowo komplikowanych przez zależności służbowe. Oczywistym jest, że wulgarny język, niewyszukane zachowanie, prowokujący ubiór nie sprzyjają intensywnej pracy. Wreszcie w relacjach zewnętrznych utrzymanie stylu – eleganckiego, uprzejmego, ale z pewnym dystansem – nie będzie zachęcało do pospiesznej integracji w pochopnym pogłębianiu relacji.
Gdy zaczynasz etatową pracę w organizacji, zadbaj o ustalenie jasnych reguł pracy. Pomoże ci to uniknąć wielu problemów. Z reguły podpisując umowę o pracę, dokonałeś wyboru, w którym akceptujesz zasady, według których będziesz pracował. Jeżeli są one kiepskie, to trudno – sytuacja gospodarcza daje przewagę pracodawcy i to on dyktuje warunki. Nieetyczne będzie uzupełnianie wynagrodzenia w oparciu o poniższe praktyki, które de facto są kradzieżą:
- prywatne rozmowy na koszt pracodawcy, chyba że masz do dyspozycji służbowy telefon komórkowy bez limitu albo z określonym limitem, po którym sam płacisz za rozmowy. Prywatne rozmowy mogą być też przyjętym zwyczajem w organizacji, ale lepiej upewnić się u przełożonego;
- surfowanie po Internecie, jest to kradzież czasu, jeżeli pracodawca nie pozwala na taką praktykę;
- niestosowne prezentowanie swojego wizerunku jako pracownika firmy w Internecie, zwłaszcza na portalach społecznościowych;
- dopisywanie sobie dodatków do faktur, np. za taksówkę, za hotel lub posiłki na delegacji;
- używanie w prywatnych celach samochodu służbowego, chyba że jest to dozwolone.
Podstawą dobrych decyzji są dobre informacje. Wiele problemów ma swoje źródło w braku poinformowania właściwych osób we właściwym czasie i w odpowiedni sposób. Jeżeli pojawiają się jakieś wątpliwości co do zasad postępowania, daj znać właściwej osobie, czyli zazwyczaj swojemu szefowi. Nie decyduj się zastępować osobę, która ma podejmować decyzje. Ty ją poinformuj, a ona niech podejmuje decyzje. Jednym z uzasadnień może być jej większe doświadczenie oraz – z racji wyższego stanowiska – zdolność do obejmowania szerszą perspektywą tego, co dzieje się w organizacji. Równie istotny jest sam sposób informowania. Jak wiadomo, każdą informację można skutecznie „zabić”, podając ją tak, że zginie wśród stosu karteczek, kilkudziesięciu e-maili lub hałasu firmowego bufetu. Trzeba się zatem upewnić, że informacja dotarła, a jej treść została przez odbiorcę należycie rozpoznana.
Etyczne postępowanie to sztuka dobrego życia. Nie zawsze w sytuacji, gdy w grę wchodzą pieniądze, jest ona lekka, łatwa i przyjemna, ale przy rozsądnym, przyzwoitym postępowaniu nagrodą jest ocalenie poczucia godności własnej i pozostałych pracowników.